Powikłania po szczepieniu na COVID-19. Jaki niepożądany odczyn poszczepienny (NOP) może wystąpić po podaniu szczepionki?

Anna Rokicka-Żuk
Anna Rokicka-Żuk
Ból i zaczerwienienie w miejscu wstrzyknięcia to częste objawy po podaniu szczepionki na COVID-19, poważniejsze powikłania mogą jednak wymagać pomocy lekarskiej
Ból i zaczerwienienie w miejscu wstrzyknięcia to częste objawy po podaniu szczepionki na COVID-19, poważniejsze powikłania mogą jednak wymagać pomocy lekarskiej rido/123RF
Niepożądany odczyn poszczepienny (NOP) to niekorzystna reakcja organizmu na podanie szczepionki – od bólu w miejscu wkłucia, przez gorączkę i dreszcze, aż po szok anafilaktyczny. Na prawie 3,8 miliona osób zaszczepionych w Polsce NOP wystąpił już ponad 4 tysiące razy. Sprawdź, jakie powikłania odnotowano w kraju, u ilu osób doszło do zgonu, oraz jakie informacje na temat odczynów poszczepiennych podaje producent szczepionki Pfizer-BioNTech.

Co to jest NOP, czyli niepożądany odczyn poszczepienny?

Niepożądany odczyn poszczepienny (NOP) to zaburzenie stanu zdrowia, które może wystąpić w ciągu 4 tygodni od podania szczepionki (okres ten jest definiowany jako dłuższy jedynie w przypadku szczepienia przeciw gruźlicy – wynosi do 12 miesięcy).

W odniesieniu do NOP na świecie stosuje się określenia takie jak „niekorzystne zdarzenia po szczepionce” (vaccine adverse event, VAE) lub „uraz szczepionkowy” (vaccine injury).

W Polsce przypadki NOP po podaniu stosowanych szczepionek obserwuje się raz na 10 tysięcy przypadków, a zagrażający życiu wstrząs anafilaktyczny – raz na milion podań. Według danych dostępnych dla szczepionki Pfizer-BioNTech częstotliwość występowania niepożądanych działań ubocznych wynosi 11,5 przypadków na milion osób.

Pogorszenie zdrowia po szczepieniu na koronawirusa jest zwykle łagodne i krótkotrwałe. Występujące wtedy objawy to głównie zaczerwienienie miejsca wstrzyknięcia i podwyższona temperatura, ew. deszcze, wysypka, biegunka czy kaszel. Kwalifikacja symptomów jako NOP i określenie ich ciężkości należy do lekarza.

Według obowiązujących przepisów:

  • Łagodny NOP – dolegliwości nie są nasilone i wiążą się z miejscowym obrzękiem kończyny górnej, silnym miejscowym zaczerwienieniem i gorączką.
  • Poważny NOP – przebiega z dużym nasileniem objawów takich jak znaczny obrzęk kończyny górnej, jej silnego zaczerwienienia i wysokiej gorączki, ale nie zwykle wymaga hospitalizacji w celu ratowania zdrowia, nie prowadzi do trwałego uszczerbku dla zdrowia i nie zagraża życiu.
  • Ciężki NOP – to objawy zagrażające życiu, mogące wymagać hospitalizacja w celu ratowania zdrowia, prowadzić do trwałego ubytku sprawności fizycznej lub umysłowej albo kończyć się śmiercią pacjenta.

Należy przy tym pamiętać, że ryzyko rozwoju niepożądanego odczynu poszczepiennego w ramach profilaktyki COVID-19, zwłaszcza poważnego i ciężkiego, jest dużo mniejsze niż zagrożenia związane z zachorowaniem.

Dowiedz się więcej na temat:

Powikłania po szczepieniu na COVID-19 w Polsce

Badania szczepionki Pfizer-BioNTech wciąż trwają – w ich ramach masowo zbierane są informacje od osób, które otrzymują preparat. Tylko w ten sposób można m.in. ustalić, czy nie wywołuje rzadkich działań niepożądanych, które mogły nie być odnotowane we wcześniejszych fazach badań. Dla pierwszej dostępnej w Polsce szczepionki trwają prace fazy 2/3, natomiast w przypadku produktu Moderny, który dotarł do kraju na początku lutego 2021 roku, jest to faza 3.

Według dostępnych na gov.pl danych począwszy od pierwszego dnia szczepień (27.12.2020 r.) do dnia 4 marca 2021 roku niepożądany odczyn poszczepienny wystąpił u 4038 osób.

W przeważającej większości przypadków, bo u 3462 osób NOP miał łagodny charakter – wystąpiło zaczerwienienie i krótkotrwała bolesność w miejscu wkłucia.

Wśród osób zaszczepionych odnotowano 19 przypadków anafilaksji, co nieco odbiega od ogólnych statystyk. Ten rodzaj sytuacji zagrażającej życiu występuje po szczepieniach z częstotliwością 1 na milion przypadków, a w Polsce zaszczepiono przeciw COVID-19 już ponad 3,79 miliona osób.

Poważniejsze powikłania zaobserwowano u 576 osób. Oprócz anafilaksji powodem przyjęcia do szpitala po szczepieniu były m.in. napady padaczki, zaburzenia pracy serca, udar mózgu lub jego objawy, spadek ciśnienia krwi, omdlenia a także drgawki występujące bez gorączki, z reakcją astmatyczną.

Po szczepieniu na COVID-19 zmarło 32 pacjentów, przy czym w niektórych przypadkach zgon mógł nie być powiązany z podaniem szczepionki.

Do poważniejszych NOP po podaniu szczepionki Pfizera w Polsce należały także objawy występujące w rozmaitych kombinacjach, m.in. takie jak:

  • omdlenie, utrata przytomności,
  • ból głowy, zawroty głowy,
  • duszności, mroczki przed oczami,
  • bladość powłok skórnych, osłabienie, senność, potliwość,
  • częstoskurcz serca, komorowe zaburzenia rytmu serca, trzepotanie przedsionków,
  • nudności, wymioty, ból brzucha, biegunka,
  • drętwienie i obrzęk języka, trudność z przełykaniem śliny, uczucie przeszkody w gardle utrudniające oddychanie, skurcz krtani,
  • pogorszenie kontaktu, zaburzenia świadomości, zaburzenia orientacji, splątenie, encefalopatia (uszkodzenie mózgu),
  • metaliczny posmak w ustach,
  • bolesność i powiększenie węzłów chłonnych,
  • spadek ciśnienia krwi, nadciśnienie lub skoki ciśnienia tętniczego,
  • gorączka, dreszcze, kaszel, ból mięśni, utrata węchu i smaku, spaczone odczucia węchowe, złe samopoczucie,
  • drgawki niegorączkowe lub gorączkowe,
  • rumień twarzy i dekoltu,
  • wysypka o różnej postaci, świąd skóry,
  • spadek saturacji krwi, cechy niedotlenienia mięśnia sercowego, zasinienie kończyn,
  • pieczenie w klatce piersiowej,
  • ból i drętwienie mięśnia ramienia promieniujące w kierunku głowy, mrowienie i drętwienie okolicy twarzy wokół oczu,
  • wysypka z nasilającym się uczuciem ucisku w okolicy krtani,
  • reakcja alergiczna: uczucie duszności, zaburzenia połykania, mrowienie języka, chrząkanie,
  • astmatyczna reakcja alergiczna z anafilaksją, utratą przytomności i zatrzymaniem oddechu,
  • drżenie kończyn dolnych,
  • ból mięśni, stawów, kości,
  • ból karku, szyi, oka,
  • udar mózgu,
  • napady padaczki,
  • obrzęk stawów po stronie podania szczepionki (skokowego, kolanowego),
  • krwiomocz, bezmocz,
  • drętwienie kończyny górnej, kończyn dolnych,
  • reakcja alergiczna – pokrzywka na szyi, dekolcie i dołach łokciowych, ucisk w gardle, zawroty głowy, osłabienie, podwyższone ciśnienie,
  • jednostronne porażenie obwodowe nerwu twarzowego lub trójdzielnego, niedowład twarzy,
  • zaburzenia widzenia (kolorowe pasma),
  • rzut stwardnienia rozsianego,
  • obrzęk Quinckego.

Zobacz także:

Jak długo utrzymują się objawy działań niepożądanych?

Niepożądane odczyny po szczepieniu na COVID-19 utrzymują się średnio przez 10 dni, choć w badaniach klinicznych obserwowano je nawet przez kilka tygodni.

W przypadku poszczególnych objawów producent preparatu do szczepień podaje następujące dane:

  • czas utrzymywania się bólu w miejscu wkłucia po podaniu 2. dawki szczepionki wynosił średnio 2,5 dnia, choć u różnych uczestników badania było to 1-36 dni.
  • zaczerwienienie skóry wokół miejsca podania szczepionki utrzymywało się średnio przez 2,6 dnia (1-34 dni),
  • opuchlizna miejsca wykonania zastrzyku występowała średnio przez 2,3 dnia (w praktyce odczuwano przez okres od 1 do 34 dni).
  • powiększenie węzłów chłonnych obserwowano w rejonie ramion i szyi przez 2-4 dni po szczepieniu.

Polecamy również:

Oficjalna lista NOP dla szczepionki Pfizer-BioNTech

Niepożądane odczyny poszczepienne zidentyfikowane przez producentów szczepionki Pfizer-BioNTech w ramach wcześniejszych badań nad preparatem, które przeprowadzono u osób w powyżej 16. roku życia.

Według oficjalnej informacji WHO najczęstszych rodzajów NOP należały:

  • ból w miejscu wstrzyknięcia (84,1 proc.),
  • zmęczenie – 62,9 proc.
  • ból głowy – 55,1 proc.
  • ból mięśni – 38,3 proc.
  • dreszcze – 31,9 proc.
  • ból stawów – 23,6 proc.
  • gorączka – 14,2 proc.
  • opuchlizna wokół miejsca wkłucia – 10,5 proc.
  • zaczerwienienie miejsca ukłucia – 9,5 proc.
  • nudności – 1,1 proc.
  • złe samopoczucie – 0,5 proc.
  • powiększenie węzłów chłonnych, czyli limfadenopatia – 0,3 proc.

Do poważniejszych konsekwencji szczepień, również przeciw koronawirusowi SARS-CoV-2, należy też samoistne porażenie nerwu twarzowego, zwane porażeniem Bella. Zaburzenie jest wynikiem zapalenia nerwu i objawia się zaburzeniem kontroli mięśni twarzy, zwłaszcza po jednej jej stronie, czy ich drganiem objawem, które może obejmować również język.

Porażenie Bella zaobserwowano w badaniach u 4 osób z 37,5 tysiąca uczestników z 6 krajach świata, którzy wzięli udział w badaniach 2/3 fazy, oceniających skuteczność i bezpieczeństwo zastosowania szczepionki.

Częstotliwość występowania porażenia była zgodna z danymi dla ogólnej populacji; może też występować ono jako skutek COVID-19. Jego objawy rozwinęły się u badanych osób po 3, 9, 37 oraz 48 dniach, przy czym w pierwszym przypadku ustąpiły w ciągu trzech dni, a w pozostałych utrzymywały nawet przez 3 tygodnie lub dłużej.

Tak, jak każda szczepionka, również nowe preparaty typu mRNA, do których należy stosowany obecnie w Polsce produkt firm Pfizer i BioNTech, mogą wywoływać reakcje alergiczne, co często jest związane z działaniem zawartych w nich składników dodatkowych.

W badaniach klinicznych reakcje uboczne związane z nadwrażliwością występowały nieco częściej w grupie, której podano szczepionkę (rozpoznano je u 137 osób) niż u tych, którzy otrzymali placebo (111 osób). Natomiast ciężkie reakcje alergiczne odnotowano dopiero po zakończeniu prac, podczas masowych szczepień.

Producent ostrzega, że osoby z historią anafilaksji w reakcji na szczepionkę, lek lub żywność nie powinien otrzymać preparatu Pfizer BioNTech. Stan ten, w którym dochodzi do rozwoju ogólnoustrojowej reakcji alergicznej ze spadkiem ciśnienia i zaburzeniami oddychania, bezpośrednio zagraża życiu.

By uniknąć takiej sytuacji, prowadzi się odpowiednio kwalifikację do szczepień, a punkty, gdzie są one wykonywane, powinny być przygotowane do udzielenia właściwej pomocy.

Przeczytaj także:

Zgłaszanie NOP i odszkodowania z Funduszu Kompensacyjnego

Niepożądane odczyny poszczepienne są rejestrowane w Polsce od 1996 roku na podstawie zgłoszeń lekarzy do powiatowych stacji sanitarno-epidemiologicznych, a ich weryfikacją i analizą zajmuje się Zakładu Epidemiologii NIZP-PZH. Zgłaszanie

Nie inaczej jest w przypadku szczepień przeciw koronawirusowi SARS-COV-2, przy czym osoby, które poniosą szczególny uszczerbek na zdrowiu, będą mogły uzyskać rekompensaty z nowo stworzonego Funduszu Kompensacyjnego.

Rekompensaty przysługują osoby, które po przyjęciu szczepionki przeciw COVID-19 będą wymagały przynajmniej 14-dniowej hospitalizacji lub wystąpi u nich szok anafilaktyczny. Ich wartość wyniesie od 10 tysięcy do 100 tysięcy złotych.

Wideo

Materiał oryginalny: Powikłania po szczepieniu na COVID-19. Jaki niepożądany odczyn poszczepienny (NOP) może wystąpić po podaniu szczepionki? - Strona Zdrowia

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie